Dizem Ne Demek? Bir Kelimenin Kuzey Ege’deki Hikâyesi

Çanakkale’nin Ayvacık ilçesine bağlı Gülpınar’da bir zeytinyağının hikâyesi, şişeye girmeden çok önce başlar. Zeytinlikte geçen aylarla, hasadın ne zaman yapılacağına dair konuşmalarla, sıkımdan çıkan yağın başında sorulan sorularla…

Bizim adımız da o konuşmalardan bir kelime: Dizem.

Zeytinyağı üreticilerinin dilinde dizem, yağın serbest asitliğini ifade etmek için kullanılır. Örneğin yüzde 0,3 serbest asitlik için “üç dizem” denir. Markamıza isim ararken bu sözcük bize yakındı; çünkü yaptığımız işin içinden geliyordu.

Kelimenin Fransızca dixième ile de dikkat çekici bir yakınlığı var. “Onda bir” anlamına gelen bu sözcük yaklaşık “dizyem” diye söyleniyor. Yörede kullanılan “dizem”in oraya ne zaman ve nasıl ulaştığını kesin olarak bilmiyoruz. Yine de bir ölçünün, zeytinyağı üreten insanların günlük dilinde yer edinmiş olması bize güzel bir hikâye anlatıyor.

Aynı kelimede bir de ritim saklı

“Dizem” Türkçede ritim anlamına da geliyor. Biz bu anlamı zeytinlikte her yıl yeniden görüyoruz.

Gülpınar’da ağaçların çiçek açmasının bir zamanı var. Meyvenin büyümesinin, hasadın ve sıkımın da. Takvim yol gösterse de son sözü o yılın koşulları söylüyor. Zeytinyağı üretirken bu ritmi izlemek, gerektiğinde beklemek ve zamanı geldiğinde harekete geçmek gerekiyor.

Dizem’in hikâyesi 2007’de Çanakkale Ayvacık Gülpınar’da başladı. Kuzey Ege’deki zeytinliklerimizde yetişen meyvenin yolculuğunu kendi üretim tesisimizde sürdürüyoruz. Bir yağın serbest asitlik değerini bilmek önemli; fakat onu tanımak için yetiştiği yere, aromasına ve üretimindeki emeğe de bakmak gerekir.

Bu yüzden “Neden Dizem?” sorusuna verdiğimiz cevap tek bir tanıma sığmıyor. Adımızda hem zeytinyağı üreticilerinin kullandığı bir sözcük hem de zeytin ağacının ritmi var. Her hasatta yeniden başlayan, Gülpınar’dan sofranıza uzanan hikâyemiz de bu iki anlamın arasında yaşıyor.

0,5 Dizem Zeytinyağı Ne Demek?

Zeytinyağı üzerine konuşurken “Kaç dizem?” sorusunu duyabilirsiniz. Çanakkale’nin Ayvacık ilçesine bağlı Gülpınar’da başlayan Dizem için bu kelime ayrıca özel: Markamızın adı, üreticilerin zeytinyağının serbest asitliğini anlatırken kullandığı dilden geliyor.

Dizem, resmî etiketlerde kullanılan bir ölçü biriminden çok, zeytinyağı üreticilerinin dilindeki bir ifadedir. Hesabı basittir: 1 dizem, %0,1 serbest asitliğe karşılık gelir. Buna göre 0,5 dizem %0,05, 5 dizem ise %0,5 serbest asitlik demektir. Sayıların yerini değiştirmemek önemli; iki ifade arasında on kat fark vardır.